Nad subregionem turoszowskim zawis\u0142o widmo kryzysu gospodarczego o skali niewidzianej od lat 90. Ponad 30 lokalnych samorz\u0105d\u00f3w, organizacji pozarz\u0105dowych oraz zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych podpisa\u0142o oficjalny apel, kt\u00f3ry trafi\u0142 bezpo\u015brednio na biurko premiera Donalda Tuska. Lokalni liderzy m\u00f3wi\u0105 wprost: czas na polityczne uniki si\u0119 sko\u0144czy\u0142. Albo Warszawa wdro\u017cy natychmiastowy plan ratunkowy i specjaln\u0105 ustaw\u0119, albo Zgorzelec i okolice czeka g\u0142\u0119boka zapa\u015b\u0107 strukturalna.<\/p>\n\n\n\n
Jako region znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w wyj\u0105tkowo trudnym i paradoksalnym po\u0142o\u017ceniu na mapie polskiej dekarbonizacji, gdzie gra toczy si\u0119 o tysi\u0105ce miejsc pracy i stabilno\u015b\u0107 ca\u0142ego Dolnego \u015al\u0105ska.<\/p>\n\n\n\n
Istota problemu tkwi w asymetrii wsparcia, jaka dotkn\u0119\u0142a polskie regiony g\u00f3rnicze. Podczas gdy \u015al\u0105sk czy Wielkopolska Wschodnia mog\u0105 liczy\u0107 na miliardowe strumienie p\u0142yn\u0105ce z unijnego Funduszu Sprawiedliwej Transformacji (FST), subregion turoszowski zosta\u0142 z tych funduszy wykluczony. Pow\u00f3d? Brak oficjalnej, sztywnej deklaracji rz\u0105du dotycz\u0105cej daty zamkni\u0119cia Kopalni i Elektrowni Tur\u00f3w przed 2030 rokiem, co z formalnego punktu widzenia zablokowa\u0142o unijne dotacje.<\/p>\n\n\n\n
Mamy wi\u0119c do czynienia z niebezpiecznym zawieszeniem. Z jednej strony, transformacja energetyczna i presja klimatyczna UE s\u0105 procesem nieuchronnym \u2013 rynek i ekonomia wymusz\u0105 zmiany niezale\u017cnie od politycznych deklaracji. Z drugiej strony, region ponosi pe\u0142ne koszty i ryzyka tego procesu, b\u0119d\u0105c jednocze\u015bnie pozbawionym poduszki finansowej na tworzenie alternatywnych miejsc pracy.<\/p>\n\n\n\n
Dla lokalnej gospodarki kompleks w Bogatyni to fundament. Jeden etat w kopalni lub elektrowni generuje w regionie od kilku do kilkunastu kolejnych w firmach kooperuj\u0105cych \u2013 od automatyki i serwisu maszyn, przez transport, po lokalne us\u0142ugi i handel. Nag\u0142e wygaszanie tego giganta bez przygotowanego pod\u0142o\u017ca wywo\u0142a natychmiastowy efekt domina.<\/p>\n\n\n\n
Wsp\u00f3lny front samorz\u0105d\u00f3w i organizacji nie ma na celu blokowania zmian, ale uregulowanie ich w spos\u00f3b bezpieczny dla mieszka\u0144c\u00f3w. W wys\u0142anym do Kancelarii Premiera dokumencie wyartyku\u0142owano jasne \u017c\u0105dania:<\/p>\n\n\n\n
Tym, co wyr\u00f3\u017cnia obecn\u0105 sytuacj\u0119 w Zgorzelcu, jest dojrza\u0142o\u015b\u0107 lokalnych elit. Na spotkaniach Komitetu Transformacji \u2013 wspieranego merytorycznie przez Polsk\u0105 Zielon\u0105 Sie\u0107 czy Stowarzyszenie Rozwoju Innowacyjno\u015bci Energetycznej (koordynatora Zgorzeleckiego Klastra Energii) \u2013 nikt nie zaklina rzeczywisto\u015bci. Lokalni liderzy wiedz\u0105, \u017ce \u015bwiat odchodzi od w\u0119gla. Nie chc\u0105 by\u0107 jednak biern\u0105 ofiar\u0105 tej zmiany.<\/p>\n\n\n\n
Stowarzyszenie od miesi\u0119cy buduje podwaliny pod nowy profil regionu, opieraj\u0105c si\u0119 na trzech filarach: edukacji ekologicznej mieszka\u0144c\u00f3w (wsparcie w programach „Czyste Powietrze” czy „M\u00f3j Pr\u0105d”), wdra\u017caniu zielonych innowacji oraz implementacji sprawdzonych modeli dialogu (np. na wz\u00f3r esto\u0144ski).<\/p>\n\n\n\n
Jednak wysi\u0142ki oddolne, klastry energii i lokalne strategie zdadz\u0105 si\u0119 na nic, je\u015bli Warszawa nie usunie systemowego b\u0142\u0119du. Rz\u0105d musi zrozumie\u0107, \u017ce sprawiedliwa transformacja nie mo\u017ce by\u0107 sprawiedliwa tylko z nazwy i tylko dla wybranych wojew\u00f3dztw. Ignorowanie problemu Turowa to igranie z ogniem \u2013 i to na samym tr\u00f3jstyku granic, gdzie b\u0142\u0119dy polskiej polityki gospodarczej b\u0119d\u0105 widoczne jak na d\u0142oni dla naszych s\u0105siad\u00f3w. Pi\u0142eczka jest po stronie premiera.<\/p>\n\n\n\n